Upadłość konsumencka a małżonek — majątek wspólny, długi i rozdzielność

Upadłość konsumencka a małżonek — krótka odpowiedź

Ogłoszenie upadłości konsumenckiej jednego z małżonków powoduje z mocy prawa rozdzielność majątkową.

Jeżeli wcześniej obowiązywała wspólność, cały majątek wspólny wchodzi do masy upadłości i nie można go podzielić.

Majątek osobisty współmałżonka nie wchodzi do masy, a współmałżonek może zgłosić należność z tytułu udziału w majątku wspólnym.

Upadłość jednego z małżonków nie przenosi jego długów na drugiego, choć współmałżonek nadal odpowiada za własne zobowiązania, w tym jako współdłużnik lub poręczyciel.

Rozdzielność majątkowa z dniem ogłoszenia upadłości

Rozdzielność majątkowa powstaje automatycznie w dniu ogłoszenia upadłości jednego z małżonków.

Nie trzeba w tym celu zawierać umowy ani uzyskiwać osobnego orzeczenia. Wynika to z art. 124 ust. 1 Prawa upadłościowego oraz art. 53 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli do tego dnia małżonkowie pozostawali we wspólności, majątek wspólny wchodzi do masy upadłości. Jego podział w trakcie postępowania jest niedopuszczalny. Dlatego relację upadłość konsumencka a wspólność majątkowa trzeba oceniać według stanu z dnia ogłoszenia upadłości.

W razie umorzenia, ukończenia albo uchylenia postępowania między małżonkami powstaje ustawowy ustrój majątkowy, czyli wspólność. Inny ustrój wymaga umowy majątkowej albo orzeczenia.

Co wchodzi do masy, a co zostaje współmałżonkowi

Do masy wchodzi majątek upadłego oraz majątek objęty wcześniej wspólnością, ale nie majątek osobisty współmałżonka.

Do majątku osobistego współmałżonka należą również między innymi przedmioty nabyte przed powstaniem wspólności oraz służące wyłącznie jego osobistym potrzebom.

Inaczej należy ocenić wynagrodzenie pobrane przed ogłoszeniem upadłości. Do tego dnia wynagrodzenia pobrane przez każdego z małżonków należą do majątku wspólnego.

Jak współmałżonek odzyskuje wartość swojego udziału

Współmałżonek może dochodzić należności z tytułu udziału w majątku wspólnym przez zgłoszenie wierzytelności syndykowi.

Zgłoszenia dokonuje się przez system teleinformatyczny, czyli Krajowy Rejestr Zadłużonych. Nie jest to podział majątku wspólnego ani automatyczne wyłączenie jego części z masy.

Syndyk zawiadamia współmałżonka o ogłoszeniu upadłości. Powinien również pouczyć go między innymi o zasadach wynikających z art. 124–126 Prawa upadłościowego.

Czy małżonek odpowiada za długi w upadłości

Małżonek nie odpowiada za długi upadłego tylko dlatego, że pozostaje z nim w małżeństwie.

Osobista odpowiedzialność współmałżonka może jednak wynikać z jego własnego zobowiązania. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy jest:

• współdłużnikiem, na przykład stroną wspólnego kredytu,
• poręczycielem długu upadłego,
• solidarnie odpowiedzialny za zobowiązanie zaciągnięte przez jednego z małżonków w sprawach wynikających z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny.

Z ważnych powodów sąd może, na żądanie małżonka, wyłączyć solidarność dotyczącą zwykłych potrzeb rodziny.

Plan spłaty upadłego nie narusza praw wierzyciela wobec współdłużnika ani poręczyciela. Również umorzenie zobowiązań upadłego nie umarza długu współmałżonka. Więcej o sytuacji poręczyciela i zakresie umorzenia przeczytasz w poradniku o długach nieumarzalnych i poręczycielach.

Intercyza, rozdzielność i rozwód przed wnioskiem

Intercyza lub rozdzielność ustanowiona krótko przed wnioskiem może być bezskuteczna wobec masy upadłości.

Umowa majątkowa, w tym intercyza ograniczająca wspólność, jest skuteczna wobec masy tylko wtedy, gdy zawarto ją co najmniej 2 lata przed złożeniem wniosku o upadłość.

Rozdzielność ustanowiona wyrokiem w ciągu roku przed wnioskiem jest bezskuteczna wobec masy. Wyjątek może mieć zastosowanie, jeżeli pozew został złożony co najmniej 2 lata przed wnioskiem o upadłość.

Te same ramy dotyczą rozdzielności powstałej z mocy prawa wskutek rozwodu, separacji albo ubezwłasnowolnienia w ciągu roku przed wnioskiem. Znaczenie ma wtedy to, czy pozew albo wniosek złożono co najmniej 2 lata wcześniej.

Małżonek, także rozwiedziony, może w drodze powództwa lub zarzutu żądać uznania rozdzielności za skuteczną wobec masy. Warunkiem jest brak wiedzy o podstawie do ogłoszenia upadłości oraz brak pokrzywdzenia wierzycieli przez rozdzielność.

Po ogłoszeniu upadłości nie można ustanowić rozdzielności z datą wcześniejszą niż data jej ogłoszenia. Dlatego zależność rozdzielność majątkowa a upadłość wymaga uwzględnienia dokładnych dat.

Przepisywanie majątku na współmałżonka przed wnioskiem nie jest bezpiecznym sposobem ochrony majątku. Nieodpłatne rozporządzenia dokonane w ciągu roku przed wnioskiem oraz czynności odpłatne z rażącą dysproporcją są bezskuteczne wobec masy. Odpłatną czynność z małżonkiem dokonaną w ciągu 6 miesięcy przed wnioskiem sędzia-komisarz może uznać za bezskuteczną. Więcej wyjaśnia poradnik o darowiznach przed wnioskiem.

Nie warto podejmować takich działań wyłącznie „pod upadłość”. Jeśli sytuacja jest złożona, możesz sprawdzić zasady korzystania z nieodpłatnej pomocy prawnej.

Wspólne mieszkanie małżonków

Wspólne mieszkanie wchodzi do masy upadłości i może zostać sprzedane przez syndyka.

Dotyczy to mieszkania objętego wspólnością majątkową w dniu ogłoszenia upadłości. Współmałżonek może zgłosić należność z tytułu udziału w majątku wspólnym na zasadach obowiązujących w postępowaniu.

Jeżeli upadły mieszka w sprzedawanym lokalu lub domu, z ceny sprzedaży może zostać wydzielona — na wniosek upadłego i gdy konieczne jest zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych — kwota odpowiadająca przeciętnemu czynszowi najmu za okres od 12 do 24 miesięcy. Uwzględnia się przy tym osoby pozostające na jego utrzymaniu.

Szerzej skutki sprzedaży opisuje poradnik upadłość konsumencka a mieszkanie.

Gdy oboje małżonkowie są zadłużeni

Jeżeli oboje małżonkowie są niewypłacalni, każde z nich może złożyć własny wniosek o upadłość.

Każdy z małżonków odpowiada za własne zobowiązania.

Sąd może uznać za uzasadnione połączenie spraw upadłościowych małżonków. Nadal są to jednak sprawy dotyczące odrębnej odpowiedzialności każdej osoby.

Co po zakończeniu upadłości

Po umorzeniu, ukończeniu albo uchyleniu postępowania między małżonkami powstaje ustawowy ustrój majątkowy.

Oznacza to powrót wspólności majątkowej na podstawie art. 53 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli małżonkowie chcą innego ustroju, wymaga to umowy majątkowej albo orzeczenia.

Najczęstsze pytania

Czy upadłość męża lub żony obejmuje mój majątek?

Nie obejmuje Twojego majątku osobistego. Do masy wchodzi jednak majątek wspólny istniejący w dniu ogłoszenia upadłości oraz majątek osobisty upadłego.

Czy odpowiadam za długi małżonka po jego upadłości?

Nie odpowiadasz za nie wyłącznie z powodu małżeństwa. Odpowiedzialność może jednak wynikać z tego, że jesteś współdłużnikiem, poręczycielem albo odpowiadasz solidarnie za zobowiązanie dotyczące zwykłych potrzeb rodziny.

Co z intercyzą podpisaną przed upadłością?

Intercyza jest skuteczna wobec masy, jeżeli zawarto ją co najmniej 2 lata przed złożeniem wniosku o upadłość. Późniejsza umowa jest wobec masy bezskuteczna.

Czy syndyk sprzeda wspólne mieszkanie?

Może je sprzedać, ponieważ mieszkanie objęte wspólnością wchodzi do masy upadłości. Jeżeli upadły w nim mieszka, na jego wniosek z ceny może zostać wydzielona kwota na najem odpowiadająca przeciętnemu czynszowi za 12–24 miesiące.

Czy po upadłości wraca wspólność majątkowa?

Tak. W razie umorzenia, ukończenia albo uchylenia postępowania między małżonkami powstaje ustawowy ustrój majątkowy.

Materiał ma charakter edukacyjny i nie stanowi porady prawnej.