Upadłość konsumencka — co to jest i jak działa (przewodnik 2026)

Upadłość konsumencka w skrócie

Upadłość konsumencka to postępowanie sądowe dotyczące niewypłacalnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej. Po ogłoszeniu upadłości majątek dłużnika co do zasady tworzy masę upadłości, a zarząd nad nią obejmuje syndyk. Postępowanie może prowadzić do ustalenia planu spłaty wierzycieli, umorzenia bez planu albo warunkowego umorzenia. O planie spłaty i umorzeniu zobowiązań zawsze decyduje sąd. Nie wszystkie długi mogą zostać umorzone. Rzetelne ujawnienie majątku, wierzycieli i swojej sytuacji jest jednym z podstawowych obowiązków dłużnika.

Na czym polega upadłość konsumencka i dla kogo jest?

Upadłość konsumencka polega na uporządkowaniu sytuacji niewypłacalnej osoby prywatnej w postępowaniu prowadzonym na podstawie Prawa upadłościowego.

Jest to potoczna nazwa postępowania upadłościowego wobec osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Wniosek może złożyć dłużnik, a w określonych przypadkach również wierzyciel. Postępowanie można prowadzić także wtedy, gdy masz tylko jednego wierzyciela.

Niewypłacalność oznacza utratę zdolności do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Domniemywa się ją, jeżeli opóźnienie w spłacie przekracza trzy miesiące. Prawo nie określa minimalnej kwoty długu wymaganej od osoby prywatnej. Więcej informacji znajdziesz w poradniku o warunkach ogłoszenia upadłości konsumenckiej.

Jak przebiega upadłość konsumencka — krok po kroku?

Upadłość konsumencka rozpoczyna się od wniosku, a może zakończyć się wykonaniem planu spłaty i sądowym umorzeniem pozostałych zobowiązań albo umorzeniem bez planu.

1. Złożenie wniosku w KRZ. Dłużnik przedstawia swoją sytuację, majątek, dochody i zobowiązania. Szczegółową instrukcję zawiera poradnik jak ogłosić upadłość konsumencką krok po kroku.
2. Ogłoszenie upadłości. Sprawę rozpoznaje sąd upadłościowy w składzie jednego sędziego zawodowego. Jeżeli sąd ogłosi upadłość, wyznacza syndyka i wydaje postanowienie obwieszczane w Rejestrze.
3. Zgłoszenie wierzytelności. Wierzyciele są wzywani do zgłaszania wierzytelności w terminie 30 dni od obwieszczenia postanowienia w Rejestrze. Zgłoszenia pozwalają ustalić zobowiązania dochodzone w postępowaniu.
4. Likwidacja majątku. Syndyk ustala skład masy upadłości i likwiduje należący do niej majątek w sposób umożliwiający jak największe zaspokojenie wierzycieli. Nie każdy składnik majątku i nie cały dochód trafiają do masy.
5. Decyzja o dalszym sposobie oddłużenia. Po likwidacji syndyk przedstawia projekt planu spłaty, informację o przesłankach umorzenia bez planu albo informację uzasadniającą odmowę. Ostateczną decyzję podejmuje sąd. Zobacz, jak może wyglądać plan spłaty wierzycieli.
6. Wykonywanie planu. Jeżeli sąd ustali plan, dłużnik dokonuje określonych w nim spłat i wykonuje obowiązki informacyjne. Na przebieg sprawy wpływają jej okoliczności, dlatego warto osobno sprawdzić informacje o czasie trwania upadłości konsumenckiej.
7. Umorzenie zobowiązań. Po wykonaniu planu sąd stwierdza jego wykonanie i umarza zobowiązania powstałe przed ogłoszeniem upadłości, które nie zostały wykonane w planie. Wyjątkiem są zobowiązania, których prawo nie pozwala umorzyć.

Jeżeli zawarcie układu jest uprawdopodobnione, sędzia-komisarz może na wniosek upadłego zwołać zgromadzenie wierzycieli. Może także wstrzymać likwidację, w szczególności mieszkania lub domu, w którym mieszka upadły.

Co trzeba przygotować do wniosku?

Do wniosku trzeba przygotować kompletne informacje o swojej sytuacji osobistej, majątku, dochodach, wydatkach i wszystkich znanych zobowiązaniach.

Wniosek dłużnika zawiera między innymi:

• dane osobowe, w tym numer PESEL,
• wskazanie miejsc, w których znajduje się majątek,
• opis okoliczności uzasadniających wniosek,
• wykaz majątku wraz z jego szacunkową wyceną,
• spis wierzycieli z kwotami zobowiązań i terminami zapłaty,
• spis wierzytelności spornych,
• listę zabezpieczeń ustanowionych na majątku, na przykład hipotek,
• informacje o przychodach i kosztach utrzymania z ostatnich 6 miesięcy,
• informacje o czynnościach prawnych z ostatnich 12 miesięcy dotyczących nieruchomości, akcji lub udziałów,
• informacje z ostatnich 12 miesięcy o czynnościach dotyczących ruchomości, wierzytelności i innych praw o wartości przekraczającej 10 000 zł,
• oświadczenie o prawdziwości podanych danych.

Wniosek i pozostałe pisma składa się co do zasady przez system teleinformatyczny obsługujący postępowanie, czyli Krajowy Rejestr Zadłużonych prowadzony przez Ministerstwo Sprawiedliwości. W KRZ obwieszcza się również postanowienia wydawane w sprawie.

Dane powinny być zgodne z prawdą i kompletne. Dłużnik odpowiada za szkodę wyrządzoną podaniem nieprawdziwych danych. Istotnie nieprawdziwe lub niezupełne informacje mogą spowodować umorzenie postępowania.

Ile kosztuje upadłość konsumencka?

Opłata sądowa od wniosku osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej wynosi 30 zł.

Jeżeli majątek nie wystarcza na koszty postępowania, tymczasowo pokrywa je Skarb Państwa. Koszty te mogą później zostać uwzględnione w planie spłaty. Szersze omówienie zawiera przewodnik o kosztach i opłatach upadłości konsumenckiej.

Co się dzieje z majątkiem, dochodem i komornikiem?

Po ogłoszeniu upadłości majątek upadłego co do zasady staje się masą upadłości, ale część mienia i dochodu pozostaje poza nią.

Masa upadłości służy zaspokojeniu wierzycieli. Syndyk ustala jej skład i likwiduje majątek w sposób pozwalający na jak największe zaspokojenie wierzycieli. Zwraca się również do urzędu skarbowego i Krajowego Rejestru Sądowego o informacje dotyczące upadłego.

Do masy nie wchodzi mienie wyłączone od egzekucji ani część wynagrodzenia niepodlegająca zajęciu. Poza masą pozostaje również część dochodu ustalana według kryterium dochodowego z ustawy o pomocy społecznej: 150% tego kryterium dla osoby samotnej albo dla każdej osoby w rodzinie. Sędzia-komisarz może określić tę część inaczej ze względu na szczególne potrzeby upadłego i osób pozostających na jego utrzymaniu.

Mieszkanie lub dom mogą mieć istotne znaczenie dla przebiegu postępowania. Konsekwencje opisuje osobny poradnik upadłość konsumencka a mieszkanie.

Egzekucja skierowana do majątku wchodzącego do masy upadłości, wszczęta przed ogłoszeniem upadłości, zostaje zawieszona z mocy prawa w dniu ogłoszenia upadłości. Po uprawomocnieniu się postanowienia zostaje umorzona z mocy prawa. Nie oznacza to jednak, że każdy dług znika w dniu ogłoszenia upadłości. Relację między postępowaniami wyjaśnia poradnik upadłość konsumencka a komornik.

Plan spłaty wierzycieli — jak długo trwa i od czego zależy?

Plan spłaty określa sąd, biorąc pod uwagę między innymi możliwości zarobkowe dłużnika, jego sytuację życiową oraz to, czy doprowadził do niewypłacalności umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa.

Do okresu planu wlicza się, z przewidzianymi wyjątkami, czas od upływu 6 miesięcy od ogłoszenia upadłości do dnia ustalenia planu. Sąd bierze pod uwagę możliwości zarobkowe, koszty utrzymania upadłego i osób pozostających na jego utrzymaniu, potrzeby mieszkaniowe oraz wysokość zobowiązań.

W czasie wykonywania planu nie można wszczynać egzekucji dotyczącej wierzytelności powstałych przed ustaleniem planu spłaty. Wyjątek dotyczy zobowiązań niepodlegających umorzeniu.

Jeżeli dłużnik nie może wykonywać planu, sąd może na jego wniosek zmienić go i przedłużyć okres spłaty maksymalnie o 18 miesięcy. Jeżeli niemożność jest trwała i niezależna od dłużnika, sąd może uchylić plan i umorzyć niewykonane zobowiązania. Nie jest to automatyczne.

Umorzenie długów bez planu spłaty i umorzenie warunkowe

Sąd może umorzyć zobowiązania bez planu spłaty tylko wtedy, gdy osobista sytuacja upadłego w oczywisty sposób wskazuje na trwałą niezdolność do dokonywania jakichkolwiek spłat.

Jeżeli niezdolność do spłat nie jest trwała, sąd może zastosować warunkowe umorzenie. Przez 5 lat upadły lub wierzyciel może wtedy złożyć wniosek o ustalenie planu spłaty. Upadły składa coroczne sprawozdania i nie może pogarszać swojej sytuacji majątkowej.

Jeżeli w ciągu 5 lat nie zostanie złożony wniosek o ustalenie planu, zobowiązania objęte warunkowym umorzeniem ulegają umorzeniu. W każdym przypadku o zastosowaniu tego rozwiązania decyduje sąd.

Czego upadłość konsumencka nie umarza?

Upadłość konsumencka nie prowadzi do umorzenia wszystkich rodzajów zobowiązań.

Umorzeniu nie podlegają:

• zobowiązania alimentacyjne,
• renty z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci,
• grzywny orzeczone przez sąd,
• obowiązek naprawienia szkody, zadośćuczynienie, nawiązki i świadczenia pieniężne orzeczone jako środek karny lub związany z poddaniem sprawcy próbie,
• obowiązek naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia, stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem,
• zobowiązania umyślnie nieujawnione przez upadłego, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.

Szczególne zasady dotyczące świadczeń na rzecz dzieci i innych uprawnionych omawia poradnik upadłość a alimenty.

Plan spłaty i umorzenie nie naruszają praw wierzyciela wobec poręczyciela ani współdłużnika upadłego. Nie naruszają też zabezpieczeń ustanowionych na majątku osoby trzeciej.

Kiedy sąd może odmówić umorzenia albo przerwać postępowanie?

Sąd może odmówić ustalenia planu i umorzenia albo umorzyć postępowanie, gdy dłużnik celowo wywołał niewypłacalność, ukrywa majątek, nie współpracuje lub podał istotnie nieprawdziwe dane.

Odmowa ustalenia planu spłaty i umorzenia jest możliwa, jeżeli upadły celowo doprowadził do niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień. Dotyczy to na przykład trwonienia majątku albo celowego niepłacenia zobowiązań.

Podstawą odmowy może być również upadłość prowadzona w ciągu 10 lat przed złożeniem wniosku, jeżeli umorzono w niej całość albo część zobowiązań. Sąd może jednak uwzględnić względy słuszności lub humanitarne.

Sąd może umorzyć trwające postępowanie, jeżeli upadły nie wskaże i nie wyda syndykowi całego majątku lub potrzebnych dokumentów. Wyjątkiem może być sytuacja, w której uchybienie nie jest istotne albo za dalszym prowadzeniem sprawy przemawiają względy słuszności lub humanitarne.

Nieprawdziwe lub istotnie niepełne dane we wniosku także mogą spowodować umorzenie postępowania. Ukrywanie majątku i świadome pomijanie wierzycieli mogą przekreślić możliwość umorzenia zobowiązań.

Jeżeli dłużnik nie wykonuje planu, nie składa sprawozdań albo ukrywa majątek, sąd może uchylić plan. Wtedy zobowiązania nie podlegają umorzeniu.

Jakie są obowiązki upadłego w trakcie postępowania?

Upadły ma obowiązek współpracować z syndykiem, ujawnić cały majątek, przekazać dokumenty i rzetelnie wykonywać obowiązki nałożone przez sąd.

W szczególności trzeba wskazać i wydać syndykowi cały majątek oraz dokumenty związane z sytuacją majątkową. Nie należy ukrywać składników majątku ani przekazywać ich innym osobom w celu pokrzywdzenia wierzycieli.

Podczas planu spłaty upadły składa coroczne sprawozdanie do końca kwietnia. Bez zgody sądu nie może dokonywać czynności, które pogarszałyby jego zdolność do wykonania planu.

Jeżeli nie może wykonywać planu z przyczyn od siebie niezależnych, powinien przedstawić sytuację sądowi. O zmianie planu, jego przedłużeniu, uchyleniu lub umorzeniu niewykonanych zobowiązań decyduje sąd.

Na czynność syndyka przysługuje skarga do sądu upadłościowego. Składa się ją w terminie 7 dni za pośrednictwem syndyka.

Jak upadłość wpływa na małżonka, poręczyciela i współdłużnika?

Upadłość jednej osoby nie zwalnia automatycznie jej poręczyciela ani współdłużnika z odpowiedzialności wobec wierzyciela.

Plan spłaty nie narusza praw wierzyciela wobec poręczyciela i współdłużnika. Nie usuwa też zabezpieczeń ustanowionych na majątku osób trzecich.

Jeżeli pozostajesz w małżeńskiej wspólności majątkowej, skutki wymagają osobnej analizy. Więcej informacji zawiera poradnik o upadłości konsumenckiej a wspólności majątkowej małżeńskiej.

Kiedy warto skonsultować się z prawnikiem?

Konsultacja prawna jest szczególnie przydatna wtedy, gdy w sprawie występuje majątek, relacje małżeńskie, wcześniejsza działalność albo okoliczności mogące wpłynąć na umorzenie.

Warto rozważyć pomoc zwłaszcza w przypadku:

• posiadania mieszkania lub domu,
• małżeńskiej wspólności majątkowej,
• prowadzenia wcześniej działalności gospodarczej,
• sprzedaży lub darowizn majątku w ostatnich latach,
• zobowiązań wynikających z przestępstwa,
• wcześniejszej upadłości.

Jeżeli nie wiesz, od którego zagadnienia zacząć, przejdź do strony zacznij tutaj. Możesz również sprawdzić zasady korzystania z nieodpłatnej pomocy prawnej. Ogólne informacje nie zastępują analizy konkretnej sprawy.

Nie znasz któregoś pojęcia? Sprawdź je w naszym słowniku pojęć upadłościowych.

Najczęstsze pytania

Co daje upadłość konsumencka?

Upadłość konsumencka porządkuje sytuację niewypłacalnej osoby w postępowaniu sądowym i może doprowadzić do ustalenia planu spłaty albo umorzenia zobowiązań. Umorzenie nie jest automatyczne i nie obejmuje wszystkich długów.

Czy trzeba mieć określoną kwotę długu?

Nie, Prawo upadłościowe nie określa minimalnej kwoty długu dla osoby prywatnej. Znaczenie ma niewypłacalność, czyli utrata zdolności wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych.

Ile kosztuje wniosek o upadłość konsumencką?

Opłata sądowa od wniosku osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej wynosi 30 zł. Jeżeli majątek nie wystarcza na koszty postępowania, tymczasowo pokrywa je Skarb Państwa, a następnie mogą zostać uwzględnione w planie spłaty.

Czy komornik przestaje zajmować pensję po ogłoszeniu upadłości?

Egzekucja wszczęta przed ogłoszeniem upadłości i skierowana do majątku wchodzącego do masy zostaje zawieszona z dniem ogłoszenia upadłości, a po uprawomocnieniu się postanowienia — umorzona. Do masy nie wchodzi część wynagrodzenia niepodlegająca zajęciu.

Czy można ogłosić upadłość drugi raz?

Wcześniejsza upadłość nie oznacza automatycznie, że kolejny wniosek nie może zostać złożony. Jeżeli jednak w ciągu 10 lat przed wnioskiem prowadzono upadłość zakończoną umorzeniem całości lub części zobowiązań, sąd może odmówić planu i umorzenia, chyba że przemawiają za tym względy słuszności lub humanitarne. Szczegóły opisuje poradnik czy można ogłosić upadłość dwa razy.

Materiał ma charakter edukacyjny i nie stanowi porady prawnej.