Darowizna lub sprzedaż majątku przed upadłością — co może być bezskuteczne

Darowizna przed upadłością — krótka odpowiedź

Darowizna przed upadłością konsumencką dokonana w ciągu roku przed złożeniem wniosku jest bezskuteczna wobec masy z mocy prawa. Nie oznacza to automatycznie nieważności darowizny między jej stronami. Przekazany składnik majątku albo jego równowartość może jednak podlegać zwrotowi do masy. Starsza darowizna także może zostać zakwestionowana na zasadach skargi pauliańskiej, a celowe uszczuplenie majątku może mieć znaczenie dla umorzenia długów.

Terminy, które sprawdza sąd i syndyk

Sąd i syndyk biorą pod uwagę przede wszystkim okres od 6 miesięcy do 5 lat, zależnie od rodzaju czynności. Termin liczy się najczęściej wstecz od dnia złożenia wniosku o upadłość. Przy skardze pauliańskiej znaczenie ma również data czynności oraz dzień ogłoszenia upadłości.

Roczny termin obejmuje również ugodę sądową, uznanie powództwa i zrzeczenie się roszczenia, jeżeli spełnione są warunki dotyczące czynności nieodpłatnej albo rażącej dysproporcji świadczeń. Informacje o roli osoby zarządzającej masą znajdziesz w poradniku kim jest syndyk i co robi.

Darowizna dla dziecka lub innej bliskiej osoby

Darowizna dla dziecka a upadłość podlega rocznej regule dotyczącej wszystkich nieodpłatnych rozporządzeń majątkiem. Nie ma znaczenia, czy obdarowanym jest dziecko, małżonek, inny członek rodziny czy osoba obca. Jeżeli darowiznę wykonano w ciągu roku przed wnioskiem, jest bezskuteczna wobec masy z mocy prawa.

Osób bliskich dotyczy także osobna reguła dla czynności odpłatnych z ostatnich 6 miesięcy. Obejmuje ona małżonka, krewnych i powinowatych w linii prostej, krewnych i powinowatych w linii bocznej do drugiego stopnia, osobę pozostającą w faktycznym związku i prowadzącą wspólne gospodarstwo domowe oraz przysposobionego lub przysposabiającego.

W takim przypadku sędzia-komisarz uzna czynność za bezskuteczną z urzędu albo na wniosek syndyka. Druga strona może jednak wykazać, że nie doszło do pokrzywdzenia wierzycieli. Reguła obejmuje też czynności ze spółką, w której upadły albo wskazana osoba bliska jest członkiem zarządu lub jedynym wspólnikiem.

Sprzedaż mieszkania przed upadłością

Sprzedaż mieszkania przed upadłością osobie obcej za cenę rynkową nie jest tylko z tego powodu automatycznie bezskuteczna. Ryzyko rośnie, gdy cena była rażąco niska, kupującym była osoba bliska albo sprzedaż doprowadziła do pokrzywdzenia wierzycieli.

Rażąca dysproporcja między wartością mieszkania a otrzymaną ceną podlega rocznej regule bezskuteczności z mocy prawa. Odpłatna sprzedaż osobie bliskiej z ostatnich 6 miesięcy może zostać uznana za bezskuteczną, chyba że kupujący wykaże brak pokrzywdzenia wierzycieli. Niezależnie od tych terminów syndyk może rozważyć skargę pauliańską.

Warto zachować dokumenty potwierdzające cenę mieszkania i rzeczywisty przepływ pieniędzy. Po ogłoszeniu upadłości mieszkanie należące do masy sprzedaje syndyk. Więcej wyjaśnia poradnik upadłość konsumencka a mieszkanie.

Skarga pauliańska

Skarga pauliańska pozwala syndykowi zakwestionować czynność dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli także poza szczególnymi terminami 6 miesięcy i roku. Czynność jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek niej dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu.

Gdy osoba trzecia otrzymała korzyść nieodpłatnie, jej wiedza o pokrzywdzeniu wierzycieli nie jest wymagana. Jeżeli niewypłacalny dłużnik dokonał darowizny, domniemywa się, że działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.

Uznania czynności za bezskuteczną nie można żądać po upływie 5 lat od jej daty. Syndyk może wnieść powództwo co do zasady nie później niż 2 lata od ogłoszenia upadłości. Jeżeli uprawnienie według Kodeksu cywilnego wygasło wcześniej, termin dwuletni go nie przedłuża.

Co musi oddać obdarowany lub kupujący

Obdarowany lub kupujący może być zobowiązany przekazać do masy to, co ubyło z majątku upadłego, a gdy zwrot jest niemożliwy — zapłacić równowartość w pieniądzu. Może to dotyczyć mieszkania, samochodu, pieniędzy albo innego składnika majątku objętego bezskuteczną czynnością.

Za zgodą sędziego-komisarza druga strona może zwolnić się z tego obowiązku przez zapłatę różnicy. Chodzi o różnicę między rynkową wartością świadczenia dłużnika z dnia umowy a wartością świadczenia, które dłużnik otrzymał.

Jeżeli druga strona nie wykona obowiązku po wezwaniu syndyka, syndyk może wytoczyć powództwo do sądu upadłościowego. Wynik zależy od rodzaju czynności i ustalonych okoliczności.

Majątek małżonków

Intercyza zawarta krótko przed wnioskiem albo niedawny wyrok ustanawiający rozdzielność mogą być bezskuteczne wobec masy. Umowna rozdzielność majątkowa jest skuteczna wobec masy tylko wtedy, gdy intercyzę zawarto co najmniej 2 lata przed złożeniem wniosku o upadłość.

Rozdzielność ustanowiona wyrokiem w ciągu roku przed złożeniem wniosku jest bezskuteczna wobec masy. Wyjątek dotyczy sytuacji, w której pozew o ustanowienie rozdzielności został złożony co najmniej 2 lata przed wnioskiem.

Roszczenia małżonka wynikające z umowy majątkowej uwzględnia się tylko wtedy, gdy umowę zawarto co najmniej 2 lata przed wnioskiem. Szersze omówienie znajdziesz w poradniku o upadłości konsumenckiej i majątku małżonków.

Czy darowizna może przeszkodzić w umorzeniu długów

Darowizna może przeszkodzić w umorzeniu długów, jeżeli sąd ustali, że dłużnik celowo doprowadził do niewypłacalności albo istotnie zwiększył jej stopień. Ustawa wskazuje w szczególności trwonienie części składowych majątku.

W takiej sytuacji sąd odmawia ustalenia planu spłaty albo umorzenia zobowiązań. Wyjątek może wynikać ze względów słuszności lub względów humanitarnych. Nie każda darowizna prowadzi więc automatycznie do odmowy, ale każda wymaga rzetelnego ujawnienia i oceny okoliczności.

Samo uznanie czynności za bezskuteczną wobec masy oraz ocena zachowania dłużnika przy umorzeniu to odrębne kwestie. Nie można z góry przesądzić wyniku postępowania. Podstawowe warunki dotyczące dłużnika przedstawia poradnik kto może ogłosić upadłość konsumencką.

Jak opisać darowizny i sprzedaże we wniosku

Darowizny i sprzedaże trzeba opisać we wniosku zgodnie z prawdą oraz bez pomijania wymaganych czynności. Wniosek powinien wskazywać czynności z ostatnich 12 miesięcy dotyczące nieruchomości, akcji lub udziałów, a także ruchomości, wierzytelności i innych praw o wartości przekraczającej 10 000 zł.

Nie ukrywaj darowizny ani sprzedaży rodzinie. Nie przedstawiaj odpłatnej umowy jako darowizny ani darowizny jako rzeczywistej sprzedaży. Dane nieprawdziwe lub niezupełne mogą skutkować umorzeniem postępowania.

Zachowaj dokumenty pokazujące warunki czynności, cenę oraz przepływ pieniędzy. Jeżeli nie masz pewności, jak przedstawić dane, przed złożeniem wniosku skonsultuj dokumenty z prawnikiem. Pomocne może być omówienie procedury w poradniku jak ogłosić upadłość konsumencką krok po kroku. Możesz też sprawdzić zasady nieodpłatnej pomocy prawnej.

Najczęstsze pytania

Czy darowizna przed upadłością konsumencką jest ważna?

Może pozostać ważna między stronami, ale być bezskuteczna wobec masy. Darowizna dokonana w ciągu roku przed złożeniem wniosku jest bezskuteczna wobec masy z mocy prawa.

Czy mogę sprzedać mieszkanie przed ogłoszeniem upadłości?

Sprzedaż osobie obcej za cenę rynkową nie jest automatycznie bezskuteczna tylko dlatego, że poprzedza upadłość. Ryzyko dotyczy rażąco niskiej ceny, sprzedaży osobie bliskiej oraz pokrzywdzenia wierzycieli.

Co grozi obdarowanemu członkowi rodziny?

Może zostać zobowiązany do przekazania otrzymanego składnika do masy. Gdy zwrot nie jest możliwy, może powstać obowiązek zapłaty jego równowartości.

Ile lat wstecz syndyk sprawdza darowizny?

Darowizna z ostatniego roku jest bezskuteczna wobec masy z mocy prawa. Na zasadach skargi pauliańskiej czynność może zostać zaskarżona do 5 lat od jej daty, przy uwzględnieniu terminu na powództwo syndyka.

Czy darowizna wyklucza umorzenie długów?

Nie każda darowizna automatycznie wyklucza umorzenie. Sąd ocenia jednak, czy dłużnik celowo doprowadził do niewypłacalności albo istotnie zwiększył jej stopień, w szczególności przez trwonienie majątku.

Materiał ma charakter edukacyjny i nie stanowi porady prawnej.