Art. 299 KSH — odpowiedzialność członka zarządu za długi spółki z o.o.

Art. 299 KSH — krótka odpowiedź

Art. 299 KSH przewiduje solidarną odpowiedzialność członków zarządu, gdy egzekucja przeciwko spółce z o.o. okaże się bezskuteczna. Co do zasady za długi odpowiada jednak sama spółka jako odrębny podmiot. Członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności, jeżeli wykaże jedną z okoliczności wskazanych w § 2. Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny dokumentów i terminów.

Kiedy członek zarządu odpowiada za długi spółki

Członek zarządu odpowiada na podstawie art. 299 § 1 KSH, jeżeli egzekucja przeciwko spółce z o.o. okaże się bezskuteczna.

Spółka jest odrębnym podmiotem. Co do zasady to ona odpowiada za swoje zobowiązania. Odpowiedzialność członka zarządu za długi spółki uruchamia się dopiero przy bezskutecznej egzekucji wobec spółki.

Odpowiedzialność członków zarządu jest solidarna i dotyczy zobowiązań spółki. Art. 299 KSH nie oznacza więc, że każdy dług spółki od początku jest prywatnym długiem członka zarządu.

Jak uwolnić się od odpowiedzialności z art. 299

Aby uwolnić się od odpowiedzialności z art. 299 KSH, członek zarządu musi wykazać co najmniej jedną z przesłanek wskazanych w § 2.

Ciężar wykazania tych okoliczności spoczywa na członku zarządu. Wynika to bezpośrednio ze sformułowania „jeżeli wykaże”. To, jak uwolnić się od odpowiedzialności z art. 299 w konkretnej sprawie, zależy więc od dostępnych dokumentów i ustalonego przebiegu zdarzeń.

Członek zarządu a wniosek o upadłość — termin 30 dni

Wniosek o ogłoszenie upadłości trzeba złożyć nie później niż w terminie 30 dni od dnia wystąpienia podstawy do ogłoszenia upadłości.

W przypadku osoby prawnej obowiązek ten spoczywa na każdym, kto ma prawo prowadzić sprawy dłużnika i reprezentować go samodzielnie albo łącznie z innymi osobami. Zagadnienie „członek zarządu a wniosek o upadłość” trzeba zatem analizować osobno wobec każdej osoby objętej tym obowiązkiem.

Podstawą ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność. Oznacza ona utratę zdolności do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Utratę tej zdolności domniemywa się, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza 3 miesiące.

W przypadku osoby prawnej niewypłacalność występuje również wtedy, gdy zobowiązania pieniężne przekraczają wartość majątku, a stan ten trwa ponad 24 miesiące.

Ocena, czy wniosek został zgłoszony „we właściwym czasie” na potrzeby art. 299 § 2 KSH, należy w konkretnej sprawie do sądu. Termin 30 dni wynika z Prawa upadłościowego. Nie należy jednak tworzyć automatycznych reguł bez analizy sytuacji spółki.

Sąd oddala wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na koszty postępowania albo wystarcza tylko na te koszty. Samo zgłoszenie wniosku przez zarząd może jednak mieć znaczenie dla przesłanki z art. 299 § 2 KSH. Więcej informacji znajdziesz w poradniku o upadłości spółki z o.o. bez majątku.

Restrukturyzacja zamiast upadłości

Restrukturyzacja może być podstawą uwolnienia się od odpowiedzialności, jeżeli we właściwym czasie otwarto postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ.

Prawo restrukturyzacyjne przewiduje cztery postępowania restrukturyzacyjne. Dla art. 299 § 2 KSH znaczenie ma wydanie we właściwym czasie postanowienia o otwarciu postępowania albo o zatwierdzeniu układu w postępowaniu o zatwierdzenie układu.

Nie wystarczy więc ogólne powołanie się na prowadzenie rozmów z wierzycielami. Trzeba wykazać okoliczność wskazaną w art. 299 § 2 KSH. Zobacz również porównanie restrukturyzacji i upadłości.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2023 r.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 kwietnia 2023 r., P 5/19, dotyczy szczególnej sytuacji byłego członka zarządu pozwanego na podstawie art. 299 KSH.

Trybunał uznał art. 299 § 1 i 2 KSH za niezgodne z Konstytucją w zakresie, w jakim przepisy te nie przewidują możliwości uwolnienia się przez pozwanego byłego członka zarządu poprzez wykazanie, że nie istnieje wierzytelność stwierdzona orzeczeniem, na podstawie którego wszczęto przeciwko spółce bezskuteczną egzekucję.

Zakres ten dotyczy sytuacji, w której orzeczenie stwierdzające wierzytelność zapadło w postępowaniu wszczętym po utracie przez pozwanego statusu członka zarządu. Wyroku nie należy rozszerzać automatycznie na inne sytuacje.

Likwidatorzy, egzekucja przez zarząd przymusowy i inne przepisy

Art. 299 stosuje się odpowiednio do części likwidatorów, przewiduje wyjątek związany ze szczególną egzekucją i nie wyłącza innych podstaw odpowiedzialności.

Na podstawie art. 299¹ KSH art. 299 stosuje się odpowiednio do likwidatorów spółki z o.o. Wyjątek dotyczy likwidatorów ustanowionych przez sąd.

Członek zarządu nie odpowiada za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości w czasie prowadzenia egzekucji przez zarząd przymusowy albo przez sprzedaż przedsiębiorstwa na podstawie Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli obowiązek złożenia wniosku powstał w czasie tej egzekucji.

Art. 299 § 1 i 2 KSH nie naruszają przepisów ustanawiających dalej idącą odpowiedzialność członków zarządu. Art. 300 KSH nie wyłącza również prawa do dochodzenia naprawienia szkody na zasadach ogólnych. Treść art. 299–300 znajdziesz w Kodeksie spółek handlowych.

Inne skutki: odpowiedzialność za szkodę i zakaz działalności

Niezłożenie obowiązkowego wniosku o upadłość w terminie może prowadzić także do odpowiedzialności za szkodę oraz do orzeczenia zakazu działalności.

Odpowiedzialność za szkodę na podstawie Prawa upadłościowego

Osoby zobowiązane do złożenia wniosku odpowiadają za szkodę wyrządzoną niezłożeniem go w terminie, chyba że nie ponoszą winy. Mogą uwolnić się od tej odpowiedzialności między innymi przez wykazanie, że w terminie otwarto postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ.

Domniemywa się, że szkoda obejmuje wysokość niezaspokojonej wierzytelności wierzyciela. Jest to odrębna podstawa odpowiedzialności od art. 299 KSH.

Zakaz prowadzenia działalności i pełnienia funkcji

Sąd może orzec zakaz na okres od roku do 10 lat wobec osoby, która z własnej winy nie złożyła w terminie obowiązkowego wniosku o ogłoszenie upadłości. Zakaz może obejmować prowadzenie działalności gospodarczej i pełnienie funkcji, w tym funkcji członka zarządu.

Postępowanie w sprawie zakazu wszczyna się co do zasady w ciągu roku od ogłoszenia upadłości albo oddalenia wniosku z powodu braku majątku. Jeżeli wniosku nie złożono, termin ten wynosi 3 lata od ustania niewypłacalności albo wygaśnięcia obowiązku złożenia wniosku.

Obowiązek złożenia wniosku i zakaz działalności zostały również omówione w poradniku dotyczącym upadłości przedsiębiorcy i majątku prywatnego.

Dostałeś pozew z art. 299 — co przygotować

Po otrzymaniu pozwu zbierz dokumenty dotyczące okresu pełnienia funkcji i nie ignoruj terminów sądowych.

• dokumenty wskazujące daty powołania i odwołania z zarządu,
• sprawozdania dotyczące okresu pełnienia funkcji,
• zestawienie zobowiązań spółki oraz terminów ich wymagalności,
• korespondencję z wierzycielami,
• informacje i dokumenty dotyczące wniosków o ogłoszenie upadłości,
• informacje i dokumenty dotyczące postępowań restrukturyzacyjnych lub zatwierdzenia układu.

Dokumenty powinny pozwolić na ustalenie kolejności zdarzeń. Szczególne znaczenie mogą mieć sytuacja finansowa spółki, okres pełnienia funkcji oraz czynności dotyczące upadłości lub restrukturyzacji.

Sprawę warto skonsultować z adwokatem, radcą prawnym albo doradcą restrukturyzacyjnym. Ocena odpowiedzialności i sposobu obrony wymaga odniesienia przepisów do konkretnych dokumentów.

Najczęstsze pytania

Kiedy członek zarządu odpowiada za długi spółki z o.o.?

Członek zarządu odpowiada solidarnie za zobowiązania spółki, jeżeli egzekucja przeciwko spółce z o.o. okaże się bezskuteczna. Może uwolnić się od odpowiedzialności po wykazaniu jednej z przesłanek z art. 299 § 2 KSH.

Czy były członek zarządu odpowiada z art. 299 KSH?

Utrata funkcji nie wyklucza samego pozwania byłego członka zarządu. Szczególna reguła wynikająca z wyroku TK dotyczy możliwości wykazania nieistnienia wierzytelności, gdy stwierdzające ją orzeczenie zapadło w postępowaniu wszczętym po utracie przez pozwanego statusu członka zarządu.

Jak uwolnić się od odpowiedzialności z art. 299?

Trzeba wykazać terminowe zgłoszenie wniosku o upadłość lub właściwe zdarzenie restrukturyzacyjne, brak winy w niezgłoszeniu wniosku albo brak szkody wierzyciela pomimo zaniechania. Ciężar wykazania przesłanki spoczywa na członku zarządu.

Czy złożenie wniosku o upadłość chroni członka zarządu?

Może stanowić podstawę uwolnienia się od odpowiedzialności, jeżeli członek zarządu wykaże, że wniosek zgłoszono we właściwym czasie. Ocenę właściwego czasu przeprowadza sąd na podstawie okoliczności konkretnej sprawy.

Czy restrukturyzacja zwalnia z odpowiedzialności z art. 299?

Może prowadzić do uwolnienia się od odpowiedzialności, jeżeli we właściwym czasie wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzeniu układu w postępowaniu o zatwierdzenie układu.

Materiał ma charakter edukacyjny i nie stanowi porady prawnej.